Tutenhamon

Grobowiec Tutenchamona nie zawierał żadnych tekstów historycznych, ani papirusów religijnych. Nie poszerzył, więc naszych informacji o wydarzeniach, jakie miały miejsce w czasie panowania władcy. Wszystkie wydarzenia z Doliny Królów korespondowała prasa. Odkrycie grobowca Tutenchamona stało się międzynarodową sensacją i wkrótce miejsce wykopalisk zaczęło przypominać targowisko. Wprost roiło sie od dziennikarzy. Carter był oblężony przez reporterów, zasypywany listami i telegramami. Nawet Hollywood uległo mani Egiptu i faraonów prosząc o prawo do nakręcenia filmu, a przemysł odzieżowy wystąpił z projektem ekskluzywnej kolekcji strojów inspirowanych Tutenchamonem.

Wytworem mediów jest również słynna na cały świat: „Klątwa Faraona”. Początek jej dała śmierć lorda Carnarvona, zmarłego w nocy z 5 na 6 kwietnia 1923 z powodu zakażenia jakie wdało sie po ukąszeniu komara. Wiosna tego roku gazety na całym świecie doniosły o odkryciu wewnątrz grobowca inskrypcji; „Niechaj śmierć na rączych skrzydłach dosięgnie tego, kto naruszy grób faraona.”. Jako pierwszą ofiarę klątwy podawano właśnie lorda Carnarvona. Od tej pory gazety prześcigały sie w wynajdowaniu kolejnych „ofiar” klątwy. A informacje o śmierci osoby w jakikolwiek sposób związnej z grobem Tutenchamona obiegały cały świat „zapisane na konto” faraona mszczącego sie zza grobu.: Rok później podczas podróży do Luksoru śmierc zabrała brytyjskiego radiologa Reeda, robiącego zdjęcia trumnie. Wkrótce zmarła żona lorda, podobno przez ukąszenie owada. W następnych latach z różnych przyczyn - od obłędu, po zawal serca, zmarło ponad 20 osób Mówiono również, że w chwili wejścia do grobowca w całym Kairze zgasło światło, a kanarek towarzyszący wyprawie został pożarty przez kobrę.. Podawano różne hipotezy, które miały wyjaśnić tajemniczą klątwę Najpopularniejsza mówi, ze grobowce spryskiwano truciznami, które miały być zabójcze, jeśli zostały wchłonięte przez organizm wraz z powietrzem. Prawda jest, że przy pracach archeologicznych wskazane jest noszenie masek chirurgicznych, aby zabezpieczyć sie przed wirusami i bakteriami, jakie mogą znajdować sie w mumii. Po dostaniu sie do organizmu mogą sie, na skutek wilgoci i ciepła ożywić, a choroba przez nie wywołana jest w stanie w skrajnych przypadkach doprowadzić do śmierci. Nie jest to klątwa, lecz realne zagrożenie. Zjawisko to znali juz od dawna rabusie; aby sie przed nim zabezpieczyć robili otwór w ścianie by wpuścić świeże powietrze. Jednak wszystkie te wydarzenia pasowały w powszechnym odbiorze do obrazu starożytnego Egiptu, jako krainy tajemnic, mitów i zagadek. Prasa nie wahając się umieszczała je na czołówkach gazet. O strasznej klątwie najlepiej jednak świadczą informacje, dotyczące ekipy badaczy grobowca i samego faraona; z 26 osób obecnych przy otwarciu grobowca 6 zmarło w ciągu 10 lat mając młodość już za sobą. Otwarcie samego sarkofagu z mumią władcy obserwowało 22 osoby, z których przez dziesięć lat śmierć dosięgła 2. Wśród 10 osób asystujących przy odwinięciu mumii do roku 1934 nie zmarła żadna. Carter odkrywca i główny profanator grobu faraona zmarł, mając 66 lat 2 marca 1939 roku. Z kolei człowiek, który dopuścił sie ostatecznego zbeszczeszczania zwłok, przeprowadzając sekcje na zwłokach władcy, żył jeszcze przez 46 lat i zmarł 1969 roku, mając 87 lat. A napis, który spowodował takie poruszenie, tak naprawdę nie istniał. Sam władca stał sie bohaterem licznych książek, artykułów naukowych, filmów i innych prac. Jego imię stało sie jednym z najbardziej znanych imion faraonów. Poruszał i wciąż porusza wyobraźnie rzeszy osób na całym świecie. Wspaniałe skarby znalezione w jego grobie pokazały całemu światu wielkość antycznego Egiptu. Osiągnął również największe pragnienie władców starożytnego Egiptu. Jego imię przetrwało wieki, czyniąc go tym samym nieśmiertelnym. Zadziwiające jest jednak to, iż osiągnął to poprzez profanacje największej, w oczach Egipcjan świętości - jego grobu i ciała, ograbiono go ze skarbów i zbezczeszczono zwłoki, uczyniło go to jednak znanym na cały świat, ożywając w swej chwale na nowo. Podczas gdy leżąc w otoczeniu cudownych przedmiotów, zabalsamowany przez kapłanów z największa starannością, leżał w swym grobie nieznany nikomu - martwy w najstraszniejszym tego słowa znaczeniu. Nie możemy zapomnieć, że wśród całego przepychu, bogactwa i władzy był zwyczajnym dzieckiem. Przekomarzał sie z siostrami, bawił sie i łowił ryby w Nilu. Jak każdy nastolatek miewał zapewne wybryki, na które starsi patrzyli z przymrużeniem oka. Był przede wszystkim młodym człowiekiem wplątanym w wir pałacowych intryg i walkę o władzę. Jednak to właśnie on, trzy tysiące lat później, stanął się jednym z najsłynniejszych władców starożytnego Egiptu. Któż bowiem nigdy nie słyszał imienia Tutenhamon ?

Użytkownik	joldem
	Dodano: 2006-05-18 gratulacje dla autora,po raz pierwszy znalazłam w internecie naprawdę świetne i wyczerpujące opracowanie(czytałam "z zapartym tchem") Na pewno będę częstym gościem. Pozdrawiam serdecznie joldem

Użytkownik	arystoteles
	Dodano: 2006-05-28 Bardzo ładnie zilustrowane.Jestem pod wrażeniem

Użytkownik	aga
	Dodano: 2006-07-10 bardzo ciekawy tekst, zwiezly i rzeczowy! Dodam, ze w najblizszym czasie wybieram sie na wystawe poswiecona Tutenhamonowi w Field Museum w Chicago, wiec kazda informacja jest bardzo cenna. Dziekuje i zycze powodzenia.

Użytkownik	Zmorski
	Dodano: 2006-10-30 Ten tekst jest genialny trudno w internecie znaleźć lepszy. Napisany bardzo szczegółowo i dokładnie. Oby więcej takich.

Publicysta

Minerwa

Dodano: 2006-11-14 Jeśli chodzi o początki badań nad grobem Tutanchamona, to: Do początków XX wieku archeolodzy nawet nie podejrzewali, że taki władca istniał. Uważano, że odkryto już wszystko, co tylko było do odkrycia w Dolinie Królów. Ale w 1905 roku ekspedycja amerykańska, kierowana przez zafascynowanego egiptologią finansistę i prawnikaThodore'a Davisa, znalazła tam niewielkie fajansowe naczynie z nieznanym dotychczas imieniem królewskim. W następnych latach co pewien czas odkrywano obiekty z takim samym kartuszem, co skłoniło niektórych uczonych do przekonania, że w Dolinie znajduje się jeszcze jeden grób nieznanego faraona. Wykopaliska Davisa nadzorował w tym czasie miejscowy inspektor Egipskiej Służby Starożytności (wtedy pod francuską nazwą Service des Antiquites), brytyjski archeolog i znakomity rysownik-dokumentalista Howard Carter, głęboko przekonany o słuszności tej teorii. Jego szansą było wycofanie się Davisa w 1914 roku, na krótko przed śmiercią, z badań. Carter nakłonił do zasponsorowania własnych badań swojego rodaka, lorda Carnarvona, inwalidę zafascynowanego egipską archeologią. Prace w Dolinie Królów Carter podjął dopiero w 1917 roku. Kilka kolejnych sezonów spełzło na niczym i w początkach listopada 1922 roku miano zaniechać dalszych poszukiwań. I wtedy...

Publicysta

Minerwa

Dodano: 2006-11-14 Poza tym mam kilka uwag. "Jest może wiele zajęć, z którymi nie radzę sobie zbyt dobrze, pomyślał Vimes, ale przynajmniej nie traktuję interpunkcji w zdaniu jak gry w pchełki..." [Terry Pratchett, "Bogowie, honor, Ankh-Morpork - polecam :)] Poza tym on się nazywał Tutanchamon, co znaczy Żyjący Wizerunek Amona, a wcześniejsze imię, Tutanchaton to Żyjący wizerunek Atona. Co do wczesnych lat życia Tutanchamona. Był to syn Amenchotepa IV i jednej z jego "mniejszych" żon, natomiast jego żoną była jego nieco starsza siostra przyrodnia, córka Echnatona i Nefertiti. Ślub ten uprawomocnił jego tytuł do tronu. To chyba tyle... :)

Użytkownik	Egipcjanka
	Dodano: 2007-01-23 Bardzo rzetelny i przystępny artykuł. Nie zgadzam się tylko z jednym z przedmówców, że jest to "najfajniejszy faraon". Po prostu najbardziej rozdmuchany i najwięcej o nim można się dowiedzieć. ;)

Użytkownik

PATRYCJA

Dodano: 2007-01-26 Witaj MArcinie, chciałabym wprowadzić kilka uwag do twojego artykułu na temat Tutanchamona. Studiuję egiptologię (obecnie uczciwiej będzie jeśli powiem, że planuję powrót na studia w październiku 2007 :)) więc moze się na coś moje uwagi przydadzą :). Otóż Tutanchamon był synem Echnatona i jego pośledniejszej żony, Kiji, która najprawdopodobniej zmarła niedługo po urodzeniu syna. Osobiście wcale nie wykluczałabym hipotezy, że "udzielono jej pomocy w zejściu". Była ona rywalką Nefretete, która nie dała Echantonowi syna - rodziła same córki. Tutanchamon poślubił księżniczkę o imieniu Anchesenpaaton (późniejszą Anchesenamon) - dobrze byłoby poprawnie napisać te imiona w artykule. Grobowca Tutanchamona raczej nie wykuto specjalnie dla niego, bardziej prawdopodobne (prawie pewne) jest to, że szykowano go dla Nefretete lub innego członka rodziny królewskiej, a nagła śmierć tego faraona sprawiła, że MUSIANO coś dla niego przeznaczyć. 90% wyposażenia grobowca też wcale nie należała do Tutanchamona ani nie miała należeć - mnóstwo rzeczy tam znalezionych nosi ślady przynależności do (tu się pokuszę) Nefretete (np. figurki władcy na panterach z długą laską mają prześliczne kobiece piersi :)-polecam w tym temacie artykuły Paul'a Nicholsona).NIe uchodziło Egipcjanom nie wyposażyć należycie grobowca władcy, musieli coś do tego pochówku wsadzić :).NIc dziwnego jeśli uszczuplili grobowiec nieżyjącej już wtedy Nefretete na rzecz króla, który "przywrócił" starą, ukochaną religię i panteon do łask.Pewnie nie mieli zbytnich wyrzutów sumienia w tej kwestii, ponieważ o Amarnie i jej władcach chciano już wtedy tylko zapomnieć.....Tutanchamon nie przywrócił religii Amona, bo nie był w niej wychowywany - wyrastał w czasie przewrotu amarneńskiego w el Amarna, znał Atona i jego czcił. Należy brać pod uwagę, że gdy został faraonem był jeszcze dzieckiem, więc manipulowano nim, pewnie też "zastraszano". Dopiero co stracił ojca, którego kochał i o którym musiał wysłuchiwać samych oszczerstw i kalumni.Był rewelacyjnym materiałem na marionetkę i figuranta. To samo dotyczy Anchesenamon. Co do okoliczności śmierci Tutanchamona, to około może 2 lat temu w mediach podano krótki artykuł Zahi Hawasa na temat tego, że król Tut zmarł wskutek zakażenia krwi spowodowanego źle potraktowanym złamaniem nogi. Być moze wdała się faktycznie gangrena, a może za kilka lat znowu pojawi się kolejna hipoteza na ten temat. KOniec końców po prostu prześwietlono po raz pierwszy od czasów bodajże Cartera całą mumię Tutanchamona, zeskanowano ją i ogłoszono taką diagnozę. Mam nadzieję, że nie gniewasz się za te uwagi, lecz potraktujesz je jako cenną, dodatkową wiedzę. Pozdrawiam - PATRYCJA.

Użytkownik	kama
	Dodano: 2007-06-04 Wielu archeologów słynęło z odalezienia grobowców w Dolinie Królów lecz tylko jeden archeolog zdobył największą sławę odkrywając grobowiec Ttenhamona

Użytkownik	Tutanchamonet
	Dodano: 2007-07-04 Świetny artukuł, brakuje paru elementów. Polecam Ch. Desroches-Noblecourt - "Tutanchamon-Życie, śmierć, odrodzenie".

Użytkownik	wojtas12
	Dodano: 2007-07-12 nieco inne dane mam o samym odkryciu mumi ale o klatwie wybornie

Użytkownik	Tutanchamonet
	Dodano: 2007-08-04 Tutanchamon to wyjątkowy człowiek. Moja ulubiona postać historyczna. Dziękuję za ten artykuł.

Użytkownik	krzysiek
	Dodano: 2007-08-11 Tutenhamon jest najbardziej znanym faraonem(perui-aa – 'wielki dom nazwa używana przez greków). egiptu.W@arto dodac ,że według najnowszych doniesień mógł zginąć spadając z rydwanu , lub ginąc w bitwie (miał uszkodzoną rzepkę) lekarze nie mogli wyleczy jego rany i wdarło się zakażenie i zmarł

Użytkownik	Zawisza Jul
	Dodano: 2007-10-26 Przejmująca historia, a jego maska zadziwiająca. Można ją oglądać w muzeum w Kairze (byłem)

Użytkownik	kamil77
	Dodano: 2007-10-28 a nie bylo nikogo innego by za jął tron zamiast niego?

Użytkownik

Pipen

Dodano: 2007-10-30 No więc według mnie tekst o faraonie Tutenchamonie jest ciekawy,lecz niestety muszę stwierdzić,że niestety występują w tej pracy błędy gramatyczne.A tak na marginesie to co do kwestii morderstwa należało dodać,że głównymi podejrzanymi w tej sprawie byli:Aja(wezyr i jednocześnie jego przybrany ojciec i późniejszy faraon),Horemheb(który później również został faraonem),Maja(zajmował się on sprawami gospodarczymi i finansowymi Egiptu) oraz jego żona Anchesenamon(która mogła go obwiniać za śmierć obu dzieci).Ale tak ogólnie to oceniam to na 4.50 w skali do 5.Serdecznie pozdrawiam :)

Użytkownik	tekla
	Dodano: 2007-11-04 Interesujący artykuł. Jedno ale- chodzi mi o pomyłkę w nazwaniu krolowej Neretete- z tego co wiem nazywała się Nefretete.

Użytkownik	AGONISTYKA
	Dodano: 2008-03-21 Obszerny i bardzo bogaty w fakty artykuł. Choć w historii starożytnej nie można na 100 % uznać co jest prawdą a co ubarwieniem faktów i mitem. Bardzo dobrze napisane i na czasie jeśli chodzi o popularność owego faraona.

Użytkownik	iza1027
	Dodano: 2008-04-11 jestem pod wrazeniem! swietny artykul i co jest wazne zostal bardzo ciekawo napisany! gratuluje:) p.s. troszke bledow gramatycznych jest ale tresc wszystko wybacza ;)

Użytkownik

norgel

Dodano: 2008-05-27 ciekawy artykuł, uważam,jednak, że powinieneś bardziej "przyłożyć" się do interpunkcji, gramatyki i trzymać się jednego czasu. Czasami tekst stawał się z tego powodu mało czytelny. Pozdrawiam. Faktycznie, były to ciekawe czasy kiedy starano się wprowadzić religię monoteistyczną. Dlaczego tak się działo, możemy snuć przypuszczenia. Konfikt z Hetytami został rozstrzygnięty połowicznie z tego powodu, że prawdopodobnie nastąpiła równowaga sił. Hetyci posiadali znaczną przewagę militarną w uzbrojeniu (broń z żelaza), natomiast Egipt miał duże możliwiości odtwarzania stanu sosobowego armii.

Użytkownik	norgel
	Dodano: 2008-05-29 Poprawność historyczna jest dobra, do bardzo dobrej trochę brakuje, ale zgadzam się to jest najważniejsze . Jednak gramatyka, czasy itd. jest ważna aby zrozumieć tekst. Powinniśmy się zastanaiwać nad merytoryczną stroną artykuł, a nie nad tym co autor miał na myśli. Pozdrawiam.

Redaktor

Lilla Weneda

Dodano: 2008-06-08 Postać Tutenchamona nadal porusza wyobraźnię ludzi. Niezwykle interesujący artykuł. Jednak musze zauważyć, że praca zawiera wiele błędów stylistcznych, ortograficznych i interpunkcyjnch. Miejscami trochę trudno się doczytać. Przekręcone są też imiona (ojciec Tutenchamona nazywał się Echnaton). Na samym końcu artykułu, został (pewnie przez przypadek)wklejony fragment, który widnieje we wcześniejszej części tekstu. Ale poza tymi wszystkimi błędami, nie mam zastrzeżeń. Autor świetnie pisze, a przedstawienie zagadnienia jest wyczerpujące. Artykuł bardzo dobry pod względem "ducha". Ciekawe spostrzeżenia, wiele przydatnych informacjii. Tylko poprawić te błędy i napisać poprawnie zdania, to będzie cód-miód ;). Pracę oceniam bardzo wysoko.

Użytkownik	Ilonka
	Dodano: 2008-12-05 Jeden z najbardziej zagatkowych faraonów, zrobił tyle dla rozwoju Egiptu w krótkim czasie. Bardzo ciekawe!

Użytkownik

skarabeusz

Dodano: 2009-01-30 Odkrycie Cartera było niewątpliwie znaczącym w dziejach archeologii, a przede wszystkim udowodniło, że jeszcze coś można znaleźć w piaskach egipskich. Mam nadzieję, że polska misja archeologiczna, która pracuje w pobliżu piramidy Dżosera w Sakkarze, odniesie równie spektakularny sukces. Życzę im aby odnaleźli grobowiec z czasów Starego Państwa, może faraona, a choćby budowniczego piramid Imhotepa :)

Redaktor naczelny	Paweł Bąkiewicz
	Dodano: 2009-02-18 Artykuł został poprawiony pod względem stylistycznym, interpunkcyjnym i ortograficznym. Teraz już nie powinno być żadnych zastrzeżeń :)

Gość	Betty69-BoJaLubie69
	Dodano: 2009-09-29 Bardzo wyczerpujacy tekst . Jeszcze na żadnej stronce nie znalazłam się z takim szczegółowym tekstem . Pełen Podziw ;)

Gość	jartadek
	Dodano: 2009-09-29 Wszystko OK, tylko sponsorem Cartera był lord Carnarvon...ot, taka niewielka różnica w napisanym nazwisku.

Użytkownik

Antje

Dodano: 2009-09-30 Gratuluję autorowi tekstu. Interesuję się tym faraonem, przeczytałam wiele artykułów i książek na jego temat. Twój w sumie nie długi artykuł zawarł informacje z wielu obszernych publikacji mi znanych. Zawiera ciekawe aspekty życia tego niezwykłego faraona. Dla zainteresowanych dodam, że przez długi czas archeolodzy nie zdawali sobie sprawy, że Tutenchamon był synem Echnatona. Dopiero pierwsze badania mumi tego faraona a konkretnie pomiary kości zasugerowały Carterowi i ekipie prowadziącej badanie, że Ci dwaj faraonowie mogli być spokrewnieni: długość czaszki T-187mm, E-190mm; szerokość czaszki T-155mm, E-154mm; wysokość czaszki T-132,5mm, E-134mm; szerokość czoła T-99mm, E-98mm; wysokość górnej połowy twarzy T-73,5mm, E-69,5; wysokość dolnej połowy twarzy T-122mm, E-121mm; szerokość żuchwy T-99mm, E-99,5mm; obwód głowy T-547mm, E-542mm; wzrost T-1680mm, E-1660mm. Wątpliwości rozwiały badania prof. R. Harrisona i dr R. C. Conolly'ego, którzy na podstawie fragmentu tkanki wielkości główki od szpilki zdołali określić grupę krwi Tutenchamona: A2, podgrupa MN. To bardzo rzadka grupa krwi stąd wniosek, że faraon pochodził ze starego i czystego arystokratycznego rodu. Po za tym Smenchkare prawdopodobnie był starszym o około 10 lat bratem Tutenchamona i zmarł w podobnym wieku co jego młodszy brat (najczęściej podawany wiek Tutenchamona kiedy zmarł to 18 lub 19 lat). Anchesenamon (Anchesenpaaton)po śmierci swojego małżonka chciała poślubić syna władcy Hetytów. Suppiluliuma zgodził się i wysłał do Egiptu swojego najmłodszego syna, Zannanzasa, który został zamordowany w czsie podróży prawdopodobnie przez wysłanników Ai lub Horemheba.

Gość	ja
	Dodano: 2009-10-08 w jakim wieku żył tetenchamon?

Gość	karolina
	Dodano: 2009-10-11 świetna praca czesciowo zaspokoila moja ciekawosc widac profesjonalizm i zaangazowanie

Gość	Gośku
	Dodano: 2009-10-12 Mam wielką prośbę. Mógłby mi ktoś powiedzieć czego dokonał faraon podczas swojego panowania? Tylko nie chodzi mi o to jaką władzę sprawował, ale o to np. jak zmieniły się nudowle podczas jego panowania albo religia. Nie jestem najlepsza z histori, więc proszę o pomoc. Szukałam już tego wszędzie i narazie nieznalazła. Z góry dziękuje i pozdrawiam ;***

Gość	Moni24
	Dodano: 2009-10-15 Mam pytanie... Czego dokonał Tutenhamon oprócz przywrócenia religii??

Użytkownik	max98
	Dodano: 2009-12-05 ciekawy tekst, bogato urozmaicony i po prostu podoba mi się

Użytkownik	max98
	Dodano: 2009-12-05 odpowiedź dla ja Tutenchamon żył w 14 wieku p.n.e

Gość

kazkol@hotmail.com

Dodano: 2010-11-01 W 2005 r. National Geographic magazine zorganizowal i sfilmowal wielkie i kosztowne badania majace wyjasnic przyczyne smierci mlodego faraona. Niestety, nie doprowadzily one do zadnych ostatecznych wnioskow: moglo to byc morderstwo, upadek z rydwanu, infekcja zlamanej nogi lub jakas choroba infekcyjna. Jezeli bylo to morderstwo, bierze sie pod uwage, iz mogla w nim partycypowac, w takiej czy innej formie, jego zona. Ciekawe jest to, ze jego grob nie byl tak okazaly jak na faraona przystalo, a rzeczy, ktore sie w nim znajdowaly, zostaly "powrzucane" jakby niedbale lub pospiechu. Mysle, ze Tutanhamon niczym specjalnym sie nie zasluzyl ani nie wyroznil, bo po prostu zdazyl! Tu sie nasuwa zadziwiajace podobienstwo do naszego "Faraona" Boleslawa Prusa. Czy to nie genialne, iz Prus na dlugo przed odkryciem nieznanego nikomu faraona Tutanhamona przedstwil zycie i smierc mlodego, buntowniczego faraona?! I to by bylo na tyle. Kazkol

Gość

Kasia

Dodano: 2010-11-01 Witam, artukuł bardzo interesujący i napisany w świetny sposób ;) Mam kilka ciekawostek dotyczących Tutanchamona, otóż badania wykazały, że faraon był chory na malarię- najcięższą jej odmianę co w połączeniu ze złamaną i źle gojącą się nogą mogło doprowadzić do jego śmierci. Należy wspomnieć, że władca miał także chorą stopę, którą uszkodził prawdopodobnie około 16 roku życia, przez co chodził o lasce, jak wiadomo w jego grobowcu znaleziono ich 130. Tutanchamon miał lewą stopę końsko-szpotawą, w paluchu brak było jednej kości, a część kości stopy dotknięta była martwicą. Wrodzona deformacja stopy i martwica kości musiały mu mocno utrudniać chodzenie. Zmarł ok 19 roku życia i został pochowany z dwiema trumienkami w których znajdowały się płody dwojga nienarodzonych dzieci. Niestety tylko z jednego udało się pobrać kod genetyczny i okazało się, że była to jego córka, drugie dziecko prawdopodobnie też było jego. To tyle, pozdrawiam.