Ramzes II

Faraon nazwany pózniej przez historię Ramzesem Wielkim wprowadził Egipt w okres niesłychanej prosperity, jakiej ten kraj nie zaznał od czasów Totmesa III. Genialny dowódca, wielki budowniczy, panował przez ponad 67 lat a gdy umierał władze po nim przejal jego 13 syn. Niesłychana długosc życia tego człowieka jeszcze wyraźniej niż u innych faraonów swiadczyła o jego boskim pochodzeniu, a z jego czynów i władzy, jaką dysponował na ziemi można ulec złudzeniu, że był nim w rzeczywistosci. Kraj, nad którym Ramzes pewnego dnia objął władze miał długą - trwajacą siedemnaście wieków - historię. Zaznał on już dni wielkiej chwały za panowania wojowniczych królów Totmesa I, oraz Totmesa III, był ciemiężony przez wojowniczy lud Hyksosów a nawet rządzony przez kobietę, która bezprawnie przywłaszczyła sobie tytuł faraona. Wciąż jeszcze żywe było wspomnienie Emhotepa, który dokonał rewolucji religijnej. Bogata historia szła w parze ze wspaniałym dziedzictwem kulturowym w skład którego wchodziły piramidy, zaliczane do siedmiu cudów swiata, bogata mitologia czy wspaniały sfinks. Ramzes pochodził z rodziny wysoko postawionej, lecz nie królewskiej. Jego dziadek, po którym odziedziczył imię, był wezyrem (najwyższym urzędnikiem państwowym) na dworze króla Horemheba. Horemheb również nie pochodził z rodziny władającej, został wyznaczony na króla przez panujacego 4 lata dworzanina Ai, który to najprawdopodobniej odkupił tron egipski w czasach zamętu, jaki powstał po panowaniu heretyckiego faraona Enchotep. Władajacy Egiptem 29 lat bezdzietny Horemheb czując zbliżająca się śmierć obwołał wezyra swym następcą, kontynuując w ten sposób zwyczaj, zapoczątkowany przez Ai, wybierania na faraona zawodowych administratorów i żolnierzy. Po smierci Horemheba dziadek Ramzesa wstapił na tron przyjmując imię Ramzes I. Stał sie on pierwszym z faraonów zalożonej przez niego XIX dynastii. Ustabilizował sytuację w Egipcie jednak niczego wielkiego nie dokonał. Natomiast jego syn - Seti I, oraz wnuk - Ramzes II dokonali niebywalłych rzeczy. Seti I przeprowadził cztery kampanie i przywrócił panowanie Egiptu nad większością Palestyny, nie udało mu się jednak, pomimo wysiłków, odzyskać Syrii opanowanej przez Hetytów. Kontynuował on również budowę świątyni w Karnaku rozpoczętą przez Ramzesa I.

Głowa Ramzesa Wielkiego przed świątynią w Abu Simbel

Nie znamy dokladnej daty narodzin Ramzesa Wielkiego. Mlody Ramzes, podobnie jak i inni wysoko urodzeni Egipcjanie, uczyl sie czytac i pisac w niezwykle skomplikowanym hieroglificznym pismie Egipskim. Zapewne pobieral tez nauki w zakresie teologii, literatury i historii. Bez watpienia przykladano równiez wielka wage do jego rozwoju fizycznego kultywujac tradycje wysportowanego faraona. Od faraona oczekiwano mistrzostwa w powozeniu rydwanem i w strzelaniu z luku. Ojciec Ramzesa pamietajac o komplikacjach, jakie w przeszlosci wiazaly sie z sukcesja postanowil wyznaczyc go swym nastepcom. Krótko po objeci wladzy przez Setiego Ramzes, wówczas kilkunastoletni chlopiec, otrzymal tytul "Najstarszego Syna Króla" i zostal mianowany - oczywiscie tylko nominalnie - glównodowodzacym armii. Mialo to na celu zapewnienie ciaglosci dynastii w razie gdyby Seti niespodziewanie umarl. Równiez w trosce o sukcesje zadbano by Ramzes zalozyl rodzine. Juz dziesiec lat przed smiercia Seti posiadal co najmniej pieciu wnuków i wiele wnuczek ze zwiazku Ramzesa z jego dwiema glównymi malzonkami. Wiadomo równiez, iz ksiaze mial wiele innych dzieci zrodzonych przez liczne konkubiny. Jako nastepca tronu Ramzes byl stopniowo wprowadzany w tajniki najwyzszego urzedu panstwowego. A poniewaz jednym z glównych zajec faraona poza posredniczeniem miedzy bogami a ludzmi i odprawianiu ceremonii majacych zapewnic blogoslawienstwo sil nadprzyrodzonych byla wojna wprawial sie on w tym zajeciu. W wieku czternastu lub pietnastu lat wyruszyl na pierwsza w swoim zyciu wyprawe wojenna; towarzyszyl on ojcu w czasie tlumienia rewolty w Libii. Rok pózniej wzial udzial w kampanii syryjskiej. Celem tej wyprawy bylo podporzadkowanie Amurru i zdobycie Kadesz - miasta o wielkim znaczeniu strategicznym, lezacym nad rzeka Orontes. Kampania powiodla sie i Seti zdobyl Kadesz. Zwyciestwo to bylo jednak krótkotrwale, gdy tylko wojska Egipskie opuscily tereny królestw, Kadesz i Amurru ponownie sprzymierzyli sie z Hetytami. Doswiadczenia, jakie zdobyl na tej wyprawie, przydaly sie podczas kampanii przeciw zbuntowanym Nubijczykom, która odbyl mniej wiecej w wieku 20 lat. Tym razem juz samodzielnie dowodzil armia, a nawet osobiscie przeprowadzil atak oddzialu rydwanów. Podczas ekspedycji towarzyszyli mu dwaj jego synowie. Wydarzenie to zostalo upamietnione na scianach niewielkiej swiatyni wykutej w skale na rozkaz Ramzesa. Kolejnym sukcesem ksiecia byla rozprawa z piratami zapuszczajacymi sie w poszukiwaniu lupu az do ujscia Nilu. Korsarze zostali pokonani i wcieleni do armii Egipskiej a ich statki zniszczone. Nastepnym etapem edukacji Ramzesa byl nadzór nad wydobyciem granitu, wykorzystywanego do wznoszenia swiatyn i posagów - podobnie jak wojna dzialalnosc budowlana byla waznym aspektem jego przyszlych obowiazków jako faraona. Kiedy w 1290 roku p.n.e. umarl Seti I, Ramzes - majacy wówczas dwadziescia kilka lat - byl doskonale przygotowany do sprawowania wladzy. Nikt równiez nie smial kwestionowac jego prawa do tronu. Obejmowal on w posiadanie panstwo wkraczajace w okres dobrobytu. Egipt zdazyl sie otrzasnac po "rewolucji kulturalnej", jaka spowodowal Emthotep i zaczal odbudowywac swa dawna, utracona potege. Przed nowym wladca i jego panstwem rysowala sie swietlana przyszlosc. Pierwszym zadanie Ramzesa jako faraona bylo pochowanie swego ojca, Setiego. Zgodnie z tradycja Seti budowal dla siebie grobowiec (od czasów XVIII dynastii grzebano faraonów w zboczach doliny nazwanej pózniej "Dolina Królów") oraz swiatynie grobowa, w której mialy byc odprawianie rytualy zapewniajace mu niesmiertelnosc. Faraon odbyl podróz do Teb, aby wziac udzial w pogrzebie ojca. Pozostal on w Tebach, aby jako faraon - przedstawiciel bogów na ziemi, wypelnic najwazniejszy ze swych obowiazków. Poprowadzil swieto Opet na czesc boga Amona. W asyscie kaplanów wraz z posagiem boga w zlotej barce poplyna do oddalonej o 3 km. Swiatyni w Luksorze. Nominowal on równiez oddanego sobie arcykaplana Amona, jedynego czlowieka który mógl rywalizowac z faraonem pod wzgledem prestizu. W drodze powrotnej zatrzymal sie w Abydos gdzie miala powstac druga swiatynia jago ojca. Jak glosi inskrypcja ujrzal tam straszny widok: "mury byly nie ukonczone, kolumny nie ustawione na bazach, a posagi lezaly na ziemi". Natychmiast wydal rozkaz dokonczenia prac, jak czytamy w dalszej czesci inskrypcji "syn powinien troszczyc sie o ojca".

Na co dzien król przekazywal wiekszosc swej wladzy dwóm wezyrom. Jeden z nich nadzorowal Górny Egipt rezydujac w miescie Amona - Tebach, drugi wladal Dolnym Egiptem przebywajac w Memfis - swietym miescie Phata. Jedynie Wezyrowie (poza faraonem) mogli skazywac ludzi na smierc do ich obowiazku nalezalo takze utrzymywanie porzadku i sciaganie podatków. Mimo ze namiestnicy posiadali ogromna wladze byli podlegli wladcy i musieli (czego Ramzes wymagal bezwzglednie) konsultowac swoje decyzje z faraonem. Cala administracja Egipska byla bardzo rozbudowana. Mogla ona funkcjonowac dzieki pracy chlopów, którzy wykorzystywali wylewy nilu uzyzniajace ich pola. Wlasciwie cala produkcja rolna królestwa skupiona byla wzdluz waskiego pasa ziemi ciagnacego sie wzdluz Nilu oraz w jego delcie. Do wzrostu dobrobytu przyczynily sie tez kopalnie dostarczajace turkus z Synaju oraz z Nubii i spalonych sloncem terenów Wschodniej Pustyni. Skarbiec królewski zasilaly takze daniny z podleglych krajów. Kiedy kasa panstwa ponownie sie zapelniala a Egipt odzyskal miano mocarstwa, po szczesliwym panowaniu swojego ojca, Ramzes zaczal spogladac na Morze Sródziemne. Planujac rozszerzenie granic i wplywów Egiptu mlody faraon napotkal na swej drodze przeszkode w postaci imperium Hetyckiego.

W porównaniu z tysiacletnim Egiptem Hetyci byli nowicjuszami w szeregach wielkich mocarstw. Wywodzili sie oni z pnia ludów indoeuropejskich. Okolo 1700 roku p.n.e. wynurzyli sie oni z glebi euroazjatyckiego ladu i osiedli w Anatolii. Zbudowali wsród niegoscinnych gór swoja stolice nazwana Hattusas, a swój kraj ochrzcili mianem Hatu. To wlasnie z powodu nazwy kraju nazwano ich Hetytami. Przez nastepne 300 lat wojowniczy Hetyci stopniowo narzucali swe panowanie miejscowej ludnosci. Przewage na polu walki zapewnial im rydwan bojowy. Wprawdzie rydwany znano juz od dawna jednak Hetyci wprowadzili w tym pojezdzie wiele zmian. Ciezkie drewniane kola zastapili oni lzejszymi kolami posiadajacymi szprychy. Os ustawiona z tylu dawala mozliwosc wykonywania ostrych zakretów oraz umozliwiala latwiejsze kierowanie pojazdem. Rydwan ciagniety byl przez specjalnie trenowane konie. Jesli dotychczas zaloge rydwanu stanowilo dwóch wojowników (woznica i lucznik) w rydwanie Hetyckim bylo ich trzech obok woznicy i lucznika pojawil sie wojownik z wlócznia. Zmienilo to w sposób znaczacy sile bojowa rydwanu, zaloga rydwanu mogla teraz zwiazac w bezposredniej walce wieksze sily wroga a dzieki wlócznikowi byla w stanie sie skutecznie bronic. Nowoczesniejsza bron spowodowala ze Hetyckie panstwo rozroslo sie do rozmiarów imperium. Fundamenty potegi panstwa Hetyckiego polozyl Suppiluliuma, który w 1366 roku p.n.e. podbil panstwo Mitanii, a nastepnie Syrie i osiem pomniejszych królestw, wsród nich Kadesz. Potega Hetytów byla tak duza, ze w 1353 roku p.n.e. wladca Hetytów otrzymal list od Egipskiej ksiezniczki (wdowy po Tutenchamonie), w którym pisala: "Mój maz umarl i nie mam synów. Powiadaja, ze ty masz wielu synów. Gdybys przyslal mi jednego z nich, zostal by moim mezem". Egipcjanka pozbawiona politycznego poparcia w swoim kraju pragnela zapewne wzmocnic swoja pozycje poprzez armie Hetyckiego ksiecia z która by przybyl. Nim jednak podjeto decyzje o malzenstwie i zanim ksiaze przybyl do Egiptu tron ziaja dworzanin Ai. Gdy w koncu przybyl ksiaze zostal zamordowany. Królestwo Hetytów nadal jednak rozwijalo sie pomyslnie i powiekszalo swe terytorium, w 1334 roku p.n.e. obejmowalo 675 tys. kilometrów kwadratowych.

Użytkownik	Egipcjanka
	Dodano: 2007-01-23 Tekst o moim antycznym idolu. ;) Dziękuję bardzo za ten artykuł. Akurat o Ramzesie wiem sporo, ale zawsze lubię poczytać o nim. Gratulacje!

Użytkownik	Loviatar
	Dodano: 2007-01-29 Największy wróg, a następnie sprzymierzeniec mojego króla Hetytów. Poprzedniczka uznaje go za idola, a i mnie nie jest obojętny. Praktycznie faraon o którym najwięcej czytałam i co najważniejsze chciałam czytać. Dziękuję za tekst.

Użytkownik	Marguerite
	Dodano: 2007-02-15 Chyba obok Ramzesa II rzadko kto przechodzi obojętnie. :) Autor się spiął i napisał rzetelne opracowanie bardzo interesującego mnie tematu. Ramzes jest dla mnie dawcą pokoju i tak na niego patrzę. Inna sprawa, że bardzo interesuje mnie wszystko, co dotyczy bitwy pod Kadesz.

Użytkownik	Georgiana
	Dodano: 2007-03-30 Świetnie! Obszerny artykuł o jednym z największych faraonów wszechczasów. Przeczytałam niejedną książkę, w której Ramzes był kluczową postacią i muszę powiedzieć, że to moja ulubiona starożytna postać historyczna.

Użytkownik	kama
	Dodano: 2007-06-04 Ramzes II słyą jako budowniczy oraz wielki władca chociaż nie wywodził się z królewskiej rodziny faraonów

Użytkownik	Tutanchamonet
	Dodano: 2007-08-05 Dobry artykuł. Wiele ciekawostek,nawet nieznane szczegóły. Gratuluję.

Użytkownik

kabanos

Dodano: 2007-11-02 Władze Egiptu wysłały do Francji grupę archeologów, którzy mają odzyskać 3.200-letni kosmyk włosów ukradzionych z mumii faraona Ramzesa II. To, że włosy w ogóle istnieją, odkryto niedawno, kiedy próbowano je sprzedać na aukcji internetowej za 2-2,5 tys. euro. Oprócz kosmyka oferowano także kawałek żywicy oraz fragment zabalsamowanej królewskiej szaty. Sprzedający twierdził, że odziedziczył je po ojcu, który w latach 70. ubiegłego wieku pracował w laboratorium analizującym szczątki Ramzesa II. Zapewniał potencjalnych klientów, że dysponuje certyfikatami potwierdzającymi autentyczność artefaktów. Wydarzenie zgorszyło francuskich naukowców. W listopadzie ubiegłego roku aresztowano podejrzanego handlarza, z czego bardzo ucieszył się Zahi Hawass, sekretarz generalny Egipskiej Służby Starożytności (SCA). Kradzież włosów mumii była wysoce niewłaściwym zachowaniem— powiedział agencji informacyjnej MENA. Mumię Ramzesa II odkryto w 1881 roku. Krótko po tym przeniesiono ją do Muzeum Egipskiego w Kairze. W latach 70. XX wieku zauważono, że stan ciała pogarsza się i przeniesiono je do Paryża, by tam zwalczyć panoszące się grzyby. Ramzes II, zwany także Ramzesem Wielkim, był synem Setiego I. Nie wiadomo, kiedy się urodził, zmarł natomiast w 1213 roku p.n.e. Na czasy jego panowania przypadają lata świetności militarnej Egiptu. Faraon przewodził licznym wyprawom do Syrii, walczył także z Hetytami. To dzięki niemu ok. 1258 roku podpisano traktat pokojowy, który zapewnił krajowi stabilizację. Uznaje się, że wzmianka o Ramzesie II pojawiła się w biblijnej przypowieści o Mojżeszu.

Użytkownik	AGONISTYKA
	Dodano: 2008-03-21 Wyczerpująca praca i jak najbardziej na temat . Bardzo dobrze się czyta i polecam w pełni wszystkim zainteresowanym.

Redaktor	Lilla Weneda
	Dodano: 2008-08-23 Świetny artykuł! Bardzo wiele ciekawych informacji. Postać Ramzesa Wielkiego dogłębnie przedstawiona, tak samo jak problemy tamtych czasów. Praca wciąga, czyta się ją z wielką przyjemnością. Brawa dla Autora!

Użytkownik

goia42

Dodano: 2008-09-14 Marcinie twoja praca jest w istocie interesujaca,mimo to mam kilka pytań:)Piszesz ze Egipt rządzony był przez kobietę która bezprawnie objęła władzę,twoim zdaniem nawet przywłaszczyła,czy tak rzeczywiście było?Masz zapewne na myśli królową-faraona Hatszepsut?Otuż było to zjawisko budzace kontrowersje,ale królowa objęła prawnie regencje w imieniu małoletniego Totmesa III,faktem zaś jest iz to jej niewystarczało i obwołała się faraonem.Była jednak córką faraona Totmesa I i królowej Ahmes,ponadto siostrą i żoną Totmesa II,również faraona,po jego śmierci objęła władzę,więc czy całkiem ją sobie przywłaszczyła jak piszesz?Okres jej panowania ok.1479-1458 jest dobrym okresem w historii Egiptu,ocenianym pozytywnie przez historyków i archeologów.Podczas panowania Hatszepsut powstały imponujące budowle między innymi Świątynia Milionów Lat w Deir el-Bahari zaliczana do najwspanialszych budowli egipskiego starożytnego świata.Następną moją wątpliwość budzi postać faraona Emhotepa???Masz zapewne na myśli Echnatona i jego tzw.rewolucje religijną.Ostatnią wątpliwością co do twojego tekstu jest nazwa podana przez ciebie co do państwa Hetytów,napisałes Hatu i uważasz że stąd nazwa Hetyci,hm?Swoje terytorium nazwali hetyci Hatti,o Hatu nic mi niewiadomo.Ostatecznie nie jestem historykiem tylko antropologiem kultury,ale pasjonuje mnie historia i archeologia,ta ostatnia nie jest nauką ścisłą ale pewne fakty są po prostu niezmienne.Pozdrawiam.

Użytkownik	Narmer
	Dodano: 2010-02-21 Świetny artykuł o mojej ulubionej postaci. Dużo ciekawych i pożytecznych informacji. Proszę o więcej takich artykułów.

Gość

Iszet

Dodano: 2010-11-19 Marcinie, świetny artykuł. Osobiście miałam to szczęście być w Egipcie wiele razy, widziałam mumię Ramzesa i powiem, że miałam łzy w oczach i ciarki mi biegły po grzbiecie, niesamowita sprawa patrzeć "w twarz" tak znamienitej postaci. Rzecz jasna Abu Simbel, Karnak i Ramesseum, jakkolwiek zniszczone upływem czasu, robią piorunujące wrażenie i dają świadectwo wielkości tego faraona. Wspaniały jest też jego posąg ogromnej wielkości w Memfis (obecnie z tego miasta, egipskiego Mennofer, zachowały się dwie stele i sfinks). Ale jedno muszę skorygować w Twoim artykule. Otóż nie było faraona Emhotepa, za to był faraon Amenhotep IV, który przyjął imię Echnatona. W oparciu o jego monoteistyczną doktrynę Atona prawdopodobnie rozwinął się później główny nurt judaizmu, kiedy Hebrajczycy porzucili politeizm. Ale artykuł super:)

Publicysta

melkart

Dodano: 2011-08-01 Czasem wydaje mi się, że niektórzy użytkownicy boją się zamieszczać odnośników źródłowych, a szkoda bo wzbogacają tekst. No więc muszę to zrobić ja;p - (Bitwa pod Kadesz, fragm. Poematu Pentuera, przeł. A. Śmieszek, Literatura starożytnego Egiptu [w:] Wielka Literatura Powszechna, t. V, Trzaska, Evert i Michalski, Warszawa 1932): "[...] Gdy Jego Majestat zblizył się do miasta Kadesz, przybył tam równocześnie z drugiej strony podły książę kraju Hatti, zebrawszy uprzednio wszystkie podwładne sobie narody obce, od samych krańców Morza Egejskiego począwszy. Przybył wraz z nim cały kraj Hatti i należące doń kraje podwładne:Naharina, Aren, Dardani [?], Pidasa, Arwan, Massa, Keszkesz, Karkemisz, Likja, Kizwadna, Kadesz, Akrec, Kode. Król hetycki nie pozostawił ani jednego należącego doń kraju, żeby go z sobą nie przyprowadził. Wszyscy książęta ich byli tam z nim, a każdy przybył ze swoim wojskiem pieszym i swymi wozami bojowymi, i byli tak liczni, że nie było na świecie wojska im równego. Pokryli sobą góry i doliny i byli w swym niezliczonym mnóstwie jak szarańcza. Otóż ów podły książę kraju Hatti razem z tymi licznymi narodami obcymi, które były przy nim, stał gotowy do boju, ukrywszy się w zasadzce niedaleko na północny zachód od miasta Kadesz, gdy Jego Majestat przybył tam sam jeden tylko ze swoją świtą, gdyż nieostrożnie wyprzedził był swe wojsko na znaczną odległość. Oddział Amona maszerował dość daleko z tyłu za nim; oddział Re przeprawiał się właśnie przez rzekę Orontes w okolicy położonej na południe od miasta Szabtun, w odległości jednej mili od tego miejsca, gdzie znajdował się faraon; oddział Ptaha stał w tej chwili dopiero na południe od miasta Ernem, oddział zaś Seta maszerował jeszcze dalej w tyle za nim. W tej właśnie chwili Hetyci, wypadłszy ze swej zasadzki, rzucili się na południe od Kadeszu i uderzyli na oddział Re, w sam jego środek, gdy tymczasem żołnierze egipscy znajdowali się w marszu, niczego nie przeczuwając , i nie byli zupełnie przygotowani do boju. Toteż zarówno piechota, jak i wozy bojowe Jego Majestatu poszły przed nimi w rozsypkę. Jego Majestat zaś znajdował się tymczasem na północ od miasta Kadesz, na zachodnim brzegu rzeki Orontes. Gdy mu doniesiono, co sie stało, Jego Majestat powstał w blasku jako jego ojciec Mont i nałożył na się strój bojowy, i odział swój pancerz, i był jako Baal w godzinie jego gniewu. Potężny zaprzęg, który wiózł Jego Majestat, zwał się "zwycięstwo w Tebach" i pochodził z wielkiej stajni dworskiej faraona User-maat-Re (Ramzesa II), wybrańca Re, ukochanego przez Amona. Jego Majestat rzucił się pędem naprzód na swoim bojowym rydwanie i wpadł daleko w tłum podłych Hetytów, chociaż był sam jeden i nikogo drugiego nie było przy nim [...]".