Ramzes II

Doswiadczenie zdobyl on juz w mlodzienczych latach podczas nadzorowania kamieniolomów, ogladal równiez prace przy wspanialym grobowcu Setiego. Jako ksiaze rozpoczal równiez budowe malej swiatyni Ozyrysa w Abydos, lecz na podjecie powaznych inwestycji Ramzes musial poczekac, az zasiadzie na tronie. Pierwszym przedsiewzieciem podjetym przez mlodego wladce byla rozbudowa Pi - Ramzes - letniej rezydencji Setiego. Przeksztalcona zostala ona w wspaniala stolice. Zarzadzil on równoczesnie wielkie prace na poludniu: dokonczyl budowe swiatyni grobowej ojca raz osobiscie zalozyl fundamenty wlasnej ogromnej swiatyni grobowej, Ramessum. Faraon nie mógl sie oprzec pokusie rozbudowy kompleksu swiatyn w Karnaku, na wschodnim brzegu Nilu, naprzeciw Doliny Królów. Ojciec Ramzesa polecil wzniesc wielki hypostyl, najwieksza sale kolumnowa na swiecie, o powierzchni 5000 metrów kwadratowych, z lasem 134 kolumn, z których srodkowe maja wysokosc 24 metrów. Ramzes dokonczyl budowe sali i zmienil jej nazwe na "Ramzes -jest - skuteczny". Sciany zapewniono scenami przedstawiajacymi zwyciestwa Ramzesa, który przypisal sobie równiez niektóre sceny przedstawiajace Setiego. W glównej swiatyni Amona w Karnaku wladca zbudowal po wschodniej stronie monumentalna brame, strzezona przez dwa kolosalne posagi, przedstawiajace jego samego. W Luksorze zbudowano dziedziniec otoczony kolumnami oraz nowy pylon. Nastepnie dodano dekoracje scian przedstawiajace miedzy innymi zwyciestwo pod Kadesz. Te spektakularne przedsiewziecia byly tylko czescia wielkiego planu Ramzesa. Wznoszono wiele budowli, jedna nie kazda miala byc podziwiana, choc wszystkie mialy zapewnic faraonowi niesmiertelnosc. Grobowiec Ramzesa budowano w najwiekszej tajemnicy. Na miejsce wiecznego spoczynku wladcy wybrano skalista doline, przez historie nazwana Dolina Króli. Równiez w dolinie tej pochowano ojca Ramzesa, Setiego. Pierwszy grobowiec zostal tam wykuty przez Totmesa I zapewne w obawie przed rabusiami, którzy juz w tedy okradali groby wielkich Egipcjan.

Mumia Ramzesa II

Na terenie calego panstwa powstawaly liczne swiatynie i posagi króla. Jedna z najwspanialszych budowli wzniesionych przez Ramzesa byla swiatynia w Abu Simbel. Ta wspaniala budowle wzniesiono w Nubii, której kopalnie byly glównym zródlem zlota Egiptu. Z posród wszystkich licznych pomników Ramzesa zaden nie jest tak wymowny jak wykuta w skale swiatynia w Abu Simbel. Prawdopodobnie król podjal decyzje o jej budowie w pierwszym dziesiecioleci swego panowania. Zespól swiatyn nieustannie przypominal klopotliwemu, czesto wzniecajacemu bunty ludowi o Egipskim Panowaniu. Glówna swiatynia, której podstawowym celem bylo uhonorowanie bogów Egiptu i Nubii, stala sie osrodkiem Kultu Ramzesa II w Nubii. Jej fasade tworzyly cztery siedzace posagi króla wykute w litej skale kazdy o wysokosci 20 m. Za nimi znajdowaly sie pomieszczenia siegajace 50 metrów w glab skaly. Osiem posagów Ramzesa przedstawionego jako Ozyrys strzeze przejscia do wewnetrznego swiatyni. Dwa razy do roku promienie sloneczna docieraja do sanktuarium i padaja dokladnie na oblicze faraona, jak glosi legenda dni te sa rocznicami narodzin i koronacja Ramzesa. Sasiednie wzgórze przeksztalcono w sanktuarium dedykowane bogini Hator. Jego fasade stanowia cztery stojace posagi Ramzesa i dwa Nefretarii - najwazniejszej z jego malzonek, otoczone przez figury ksiazat i ksiezniczek. Samo Abu Simdel nie wystarczylo, Ramzes rozkazal wzniesc liczne swiatynie w calej Nubii i zadbal o to by sam byl czczony w kazdym wiekszym miescie. Akcja propagandowa odniosla skutek - Nubia za panowania Ramzesa nie sprawiala juz klopotów.

Budulec na te przedsiewziecia dostarczaly kamieniolomy. W Egipcie wszystkie kamieniolomy byly wlasnoscia króla, a Ramzes - bardziej niz inni wzial to sobie do serca. Prawdopodobnie dzieki praktyce uzyskanej za mlodu w asuanskich kamieniolomach. W pogoni za kolejnymi monumentami król nie darowal zadnemu blokowi, który byl dostatecznie durzy. Pewnego razu Ramzes dostrzegl ogromny glaz, z którego rozkazal wykonac gigantyczny posag przedstawiajacy jego samego. Mial byc on postawiony w stolicy. Niestety nie znaleziono po nim sladu. Inne kolosy faraona sa lepiej znane. Król postanowil wzbogacic Ramzesseum o wyjatkowy element. Dominujacym elementem pierwszego dziedzinca mial byc ogromny posag siedzacego króla, mierzacy 20 metrów. Nawet dla egipskich kamieniarzy majacych za soba póltora lat tradycji we wznoszeniu wielkich kamiennych konstrukcji, zadanie to bylo zatrwazajace. Posag wazyl 1000 ton i jest najwieksza znana figura wykuta z jednego bloku granitu. W czasach Ramzesa glównym zródlem granitu byl Asuan. Znajduje sie tam jeszcze wiekszy niedokonczony obelisk mierzacy 42 metry wysokosci i mogacy warzyc okolo 1200 ton.

Aby mogly powstac tak wspaniale monumenty potrzebny byl trud wielu osób pracujacych na rozkaz faraona. Najpierw kierujacy robotami wyznaczal zarys w kamiennym podlozu. Nastepnie brygady wykuwaly waskie szczeliny, z co najmniej trzech stron bloku za pomoca pieciokilogramowych bryl dolerytu (skaly twardszej nawet od granitu). Byla to syzyfowa praca, kazde uderzenie zlobilo jedynie niewielka ryse, ale godzina za godzina, tydzien za tygodniem szczeliny stawaly sie coraz wieksze. Tymczasem ich koledzy z czwartej strony przygotowywali droge przez kamieniolom oraz przystepowali do podcinania bloku, co jest jedna z najtrudniejszych operacji, z jaka maja sie zmierzyc budowniczowie. Kucajac w szczelinie o grubosci nie wiecej niz 70 centymetrów musieli oderwac caly blok od litej skaly. To zadanie na rozpalonym przez slonce kamieniu, którego temperatura mogla siegac 60 ° C. Do dokonania tego zadania wykorzystywano wlasnie róznice temperatur panujaca na pustyni. Wahania miedzy dniem a noca wynosza 50°- 60° gdy temp. Spada z 50° do 0 z nawet temperatur ujemnych. Egipcjanie wkladali kawalki drewna w wykute przez siebie niewielkie rysy pod obeliskiem, polewali je woda, która w nocy zamarzal zwiekszajac swoja objetosc i rozsadzajac granit. Byla to najniebezpieczniejsza czesc wykuwania monumentu, poniewaz wystarczylo, ze blok skalny posiadal jedna skaze, a wtedy pekniecie podazalo inna linia niz zamierzona i cala wielomiesieczna praca byla zmarnowana.

Praca ta byla bardzo ciezka. Robotnicy pracowali w skwarze afrykanskiej pustyni, w wysokich temperaturach, bez skomplikowanych narzedzi, kazda czynnosc wykonywali recznie. Z tego wzgledu kamieniarze stanowili zbieranine niewolników jenców wojennych i kryminalistów, którzy popelnili na tyle powazne przestepstwo by zeslac ich "do granitu". Wiesniacy pracowali w kamieniolomach tylko od czerwca do wrzesnia. Podczas tych miesiecy coroczny wylew Nilu uniemozliwial im prace na polach. W kamieniolomach pracowali nie tylko niewykwalifikowani robotnicy, byli tam zatrudnieni najlepsi rzezbiarze Egiptu. Ramzes osobiscie wyszukiwal takich utalentowanych ludzi zwracajac sie do nich slowami: "O wyrafinowani robotnicy, mezni ludzie o wypróbowanych talentach, rzemieslnicy obrabiajacy cenny kamien, pracujacy w granicie, znajacy kwarcyt, dobrzy towarzysze, niestrudzeni w pracy przez caly dzien. Ja jestem ten, który was nieustannie obdarowuje (...) Spichrze sa dla was pelne zboza. Zaden z was nie spedzi nocy lamentujac nad swoja nedza". Dobrze oplacana elita kamieniarzy przystepowala do pracy przy nowym posagu czy obelisku, gdy ten dopiero wylanial sie ze skaly. Czesto prawie cala rzezba, poza drobnymi szczególami, byla wykonywana w kamieniolomach, poniewaz im wiecej kamienia usunieto - tym latwiej bylo transportowac posag. Niestety nie zachowal sie z tamtych czasów zaden opis jak przemieszczano tak ogromne ciezary.

Z nubijskich kopaln naplywaly dostawy zlota, handel przynosil niezwykle dochody a sztuka osiagnela niebywaly poziom. Pod koniec niezwykle dlugiego panowania wielkiego wladcy zaczeto go utozsamiac znacznie silniej niz innych faraonów z bogiem, którego byl wcieleniem. Bez watpienia mial na to wplyw sam czas jego panowania - nieslychanie dlugi. W czasach starozytnych niewiele osób moglo sie poszczycic tak dlugim zyciem jak. Wladze sprawowal przez 67 lat, co stanowi niebywale osiagniecie. Gdy umieral nie niewiele osób, jesli w ogóle takie byly, pamietaloby na tronie Egiptu zasiadal ktos inny. Równiez liczne swiatynie ozdobione scenami zwyciestw faraona swiadczyly o jego boskim pochodzeniu. Mogloby sie wydawac, ze Ramzes bedac bogiem opiekuje sie Egiptem zapewniajac mu dobrobyt. Jak jednak wygladal czlowiek, który doprowadzil to starozytne panstwo do takiego rozkwitu? Na to pytanie po czesci odpowiedzieli naukowcy przeprowadzajac doglebne badanie mumii legendarnego wladcy. Szczatki Ramzesa przewieziono samolotem (byl on pierwszym faraonem lecacym samolotem) do Paryza. Z najwieksza ostroznoscia wykonano wiele pomiarów, zdjec rentgenowskich oraz wiele innych badan. Udalo sie odslonic wiele z tajemnic faraona. Miedzy innymi na jednym ze zdjec klatki piersiowej widac wyrazne skrzywienie kregoslupa wywolane schorzeniem zwanym artretyzmem kregoslupa. Atakuje ono polaczenia kregów i miednicy a z czasem moze doprowadzic do calkowitego. Unieruchomienia tych czesci ciala. Jak przypuszczaja naukowcy starzejacy sie Ramzes nie tylko chodzil zgarbiony, ale prawdopodobnie nie mógl uniesc glowy by spojrzec prosto w oczy swemu nastepcy. Zauwazono równiez zlamanie kregoslupa, naukowcy przypuszczaja, ze nastapilo ono podczas mumifikacji. Wiemy równiez, ze Faraon cierpial na ropien szczeki - bolesne schorzenie, które moglo byc wywolane próchnica lub parodontoza. Z za grobu spoglada na nas czlowiek o orlim nosie - Ramzes Wielki.

Po smierci wspanialego przywódcy wladze objal jego 13 syn - Merenptah. Wkrótce jednak faraon musial sie zmierzyc z buntem w Kanaanie i Syrii. Po zdlawieniu rebelii pojawilo sie nowe niebezpieczenstwo. W piatym roku panowania atak Libijczyków i tak zwanych "ludów morza" naruszyl zachodnie granice imperium. I to niebezpieczenstwo zostalo odparte. Jednak wtedy wybuchlo powstanie w Nubii. Reakcja byla natychmiastowa. Bunt zostal krwawo stlumiony. Pozostala czesc dziesiecioletniego panowania Merenptaha uplynelo w spokoju. Okres, który nastapil po nim jest pelen zagadek. Najprawdopodobniej legalna sukcesja zostala zaklócona. Do wladzy doszedl niejaki Amenmessu. Jego dojscie do wladzy najpewniej odzwierciedla rywalizacje dwóch obozów walczacych o tron. Do pierwszego nalezeli potomkowie Merenptaha, drugi tworzyli wciaz liczni potomkowie plodnego (Ramzes mial miec 90 dzieci) Ramzesa. W ten oto sposób Egipt znów pograzyl sie w chaosie.

Użytkownik	Egipcjanka
	Dodano: 2007-01-23 Tekst o moim antycznym idolu. ;) Dziękuję bardzo za ten artykuł. Akurat o Ramzesie wiem sporo, ale zawsze lubię poczytać o nim. Gratulacje!

Użytkownik	Loviatar
	Dodano: 2007-01-29 Największy wróg, a następnie sprzymierzeniec mojego króla Hetytów. Poprzedniczka uznaje go za idola, a i mnie nie jest obojętny. Praktycznie faraon o którym najwięcej czytałam i co najważniejsze chciałam czytać. Dziękuję za tekst.

Użytkownik	Marguerite
	Dodano: 2007-02-15 Chyba obok Ramzesa II rzadko kto przechodzi obojętnie. :) Autor się spiął i napisał rzetelne opracowanie bardzo interesującego mnie tematu. Ramzes jest dla mnie dawcą pokoju i tak na niego patrzę. Inna sprawa, że bardzo interesuje mnie wszystko, co dotyczy bitwy pod Kadesz.

Użytkownik	Georgiana
	Dodano: 2007-03-30 Świetnie! Obszerny artykuł o jednym z największych faraonów wszechczasów. Przeczytałam niejedną książkę, w której Ramzes był kluczową postacią i muszę powiedzieć, że to moja ulubiona starożytna postać historyczna.

Użytkownik	kama
	Dodano: 2007-06-04 Ramzes II słyą jako budowniczy oraz wielki władca chociaż nie wywodził się z królewskiej rodziny faraonów

Użytkownik	Tutanchamonet
	Dodano: 2007-08-05 Dobry artykuł. Wiele ciekawostek,nawet nieznane szczegóły. Gratuluję.

Użytkownik

kabanos

Dodano: 2007-11-02 Władze Egiptu wysłały do Francji grupę archeologów, którzy mają odzyskać 3.200-letni kosmyk włosów ukradzionych z mumii faraona Ramzesa II. To, że włosy w ogóle istnieją, odkryto niedawno, kiedy próbowano je sprzedać na aukcji internetowej za 2-2,5 tys. euro. Oprócz kosmyka oferowano także kawałek żywicy oraz fragment zabalsamowanej królewskiej szaty. Sprzedający twierdził, że odziedziczył je po ojcu, który w latach 70. ubiegłego wieku pracował w laboratorium analizującym szczątki Ramzesa II. Zapewniał potencjalnych klientów, że dysponuje certyfikatami potwierdzającymi autentyczność artefaktów. Wydarzenie zgorszyło francuskich naukowców. W listopadzie ubiegłego roku aresztowano podejrzanego handlarza, z czego bardzo ucieszył się Zahi Hawass, sekretarz generalny Egipskiej Służby Starożytności (SCA). Kradzież włosów mumii była wysoce niewłaściwym zachowaniem— powiedział agencji informacyjnej MENA. Mumię Ramzesa II odkryto w 1881 roku. Krótko po tym przeniesiono ją do Muzeum Egipskiego w Kairze. W latach 70. XX wieku zauważono, że stan ciała pogarsza się i przeniesiono je do Paryża, by tam zwalczyć panoszące się grzyby. Ramzes II, zwany także Ramzesem Wielkim, był synem Setiego I. Nie wiadomo, kiedy się urodził, zmarł natomiast w 1213 roku p.n.e. Na czasy jego panowania przypadają lata świetności militarnej Egiptu. Faraon przewodził licznym wyprawom do Syrii, walczył także z Hetytami. To dzięki niemu ok. 1258 roku podpisano traktat pokojowy, który zapewnił krajowi stabilizację. Uznaje się, że wzmianka o Ramzesie II pojawiła się w biblijnej przypowieści o Mojżeszu.

Użytkownik	AGONISTYKA
	Dodano: 2008-03-21 Wyczerpująca praca i jak najbardziej na temat . Bardzo dobrze się czyta i polecam w pełni wszystkim zainteresowanym.

Redaktor	Lilla Weneda
	Dodano: 2008-08-23 Świetny artykuł! Bardzo wiele ciekawych informacji. Postać Ramzesa Wielkiego dogłębnie przedstawiona, tak samo jak problemy tamtych czasów. Praca wciąga, czyta się ją z wielką przyjemnością. Brawa dla Autora!

Użytkownik

goia42

Dodano: 2008-09-14 Marcinie twoja praca jest w istocie interesujaca,mimo to mam kilka pytań:)Piszesz ze Egipt rządzony był przez kobietę która bezprawnie objęła władzę,twoim zdaniem nawet przywłaszczyła,czy tak rzeczywiście było?Masz zapewne na myśli królową-faraona Hatszepsut?Otuż było to zjawisko budzace kontrowersje,ale królowa objęła prawnie regencje w imieniu małoletniego Totmesa III,faktem zaś jest iz to jej niewystarczało i obwołała się faraonem.Była jednak córką faraona Totmesa I i królowej Ahmes,ponadto siostrą i żoną Totmesa II,również faraona,po jego śmierci objęła władzę,więc czy całkiem ją sobie przywłaszczyła jak piszesz?Okres jej panowania ok.1479-1458 jest dobrym okresem w historii Egiptu,ocenianym pozytywnie przez historyków i archeologów.Podczas panowania Hatszepsut powstały imponujące budowle między innymi Świątynia Milionów Lat w Deir el-Bahari zaliczana do najwspanialszych budowli egipskiego starożytnego świata.Następną moją wątpliwość budzi postać faraona Emhotepa???Masz zapewne na myśli Echnatona i jego tzw.rewolucje religijną.Ostatnią wątpliwością co do twojego tekstu jest nazwa podana przez ciebie co do państwa Hetytów,napisałes Hatu i uważasz że stąd nazwa Hetyci,hm?Swoje terytorium nazwali hetyci Hatti,o Hatu nic mi niewiadomo.Ostatecznie nie jestem historykiem tylko antropologiem kultury,ale pasjonuje mnie historia i archeologia,ta ostatnia nie jest nauką ścisłą ale pewne fakty są po prostu niezmienne.Pozdrawiam.

Użytkownik	Narmer
	Dodano: 2010-02-21 Świetny artykuł o mojej ulubionej postaci. Dużo ciekawych i pożytecznych informacji. Proszę o więcej takich artykułów.

Gość

Iszet

Dodano: 2010-11-19 Marcinie, świetny artykuł. Osobiście miałam to szczęście być w Egipcie wiele razy, widziałam mumię Ramzesa i powiem, że miałam łzy w oczach i ciarki mi biegły po grzbiecie, niesamowita sprawa patrzeć "w twarz" tak znamienitej postaci. Rzecz jasna Abu Simbel, Karnak i Ramesseum, jakkolwiek zniszczone upływem czasu, robią piorunujące wrażenie i dają świadectwo wielkości tego faraona. Wspaniały jest też jego posąg ogromnej wielkości w Memfis (obecnie z tego miasta, egipskiego Mennofer, zachowały się dwie stele i sfinks). Ale jedno muszę skorygować w Twoim artykule. Otóż nie było faraona Emhotepa, za to był faraon Amenhotep IV, który przyjął imię Echnatona. W oparciu o jego monoteistyczną doktrynę Atona prawdopodobnie rozwinął się później główny nurt judaizmu, kiedy Hebrajczycy porzucili politeizm. Ale artykuł super:)

Publicysta

melkart

Dodano: 2011-08-01 Czasem wydaje mi się, że niektórzy użytkownicy boją się zamieszczać odnośników źródłowych, a szkoda bo wzbogacają tekst. No więc muszę to zrobić ja;p - (Bitwa pod Kadesz, fragm. Poematu Pentuera, przeł. A. Śmieszek, Literatura starożytnego Egiptu [w:] Wielka Literatura Powszechna, t. V, Trzaska, Evert i Michalski, Warszawa 1932): "[...] Gdy Jego Majestat zblizył się do miasta Kadesz, przybył tam równocześnie z drugiej strony podły książę kraju Hatti, zebrawszy uprzednio wszystkie podwładne sobie narody obce, od samych krańców Morza Egejskiego począwszy. Przybył wraz z nim cały kraj Hatti i należące doń kraje podwładne:Naharina, Aren, Dardani [?], Pidasa, Arwan, Massa, Keszkesz, Karkemisz, Likja, Kizwadna, Kadesz, Akrec, Kode. Król hetycki nie pozostawił ani jednego należącego doń kraju, żeby go z sobą nie przyprowadził. Wszyscy książęta ich byli tam z nim, a każdy przybył ze swoim wojskiem pieszym i swymi wozami bojowymi, i byli tak liczni, że nie było na świecie wojska im równego. Pokryli sobą góry i doliny i byli w swym niezliczonym mnóstwie jak szarańcza. Otóż ów podły książę kraju Hatti razem z tymi licznymi narodami obcymi, które były przy nim, stał gotowy do boju, ukrywszy się w zasadzce niedaleko na północny zachód od miasta Kadesz, gdy Jego Majestat przybył tam sam jeden tylko ze swoją świtą, gdyż nieostrożnie wyprzedził był swe wojsko na znaczną odległość. Oddział Amona maszerował dość daleko z tyłu za nim; oddział Re przeprawiał się właśnie przez rzekę Orontes w okolicy położonej na południe od miasta Szabtun, w odległości jednej mili od tego miejsca, gdzie znajdował się faraon; oddział Ptaha stał w tej chwili dopiero na południe od miasta Ernem, oddział zaś Seta maszerował jeszcze dalej w tyle za nim. W tej właśnie chwili Hetyci, wypadłszy ze swej zasadzki, rzucili się na południe od Kadeszu i uderzyli na oddział Re, w sam jego środek, gdy tymczasem żołnierze egipscy znajdowali się w marszu, niczego nie przeczuwając , i nie byli zupełnie przygotowani do boju. Toteż zarówno piechota, jak i wozy bojowe Jego Majestatu poszły przed nimi w rozsypkę. Jego Majestat zaś znajdował się tymczasem na północ od miasta Kadesz, na zachodnim brzegu rzeki Orontes. Gdy mu doniesiono, co sie stało, Jego Majestat powstał w blasku jako jego ojciec Mont i nałożył na się strój bojowy, i odział swój pancerz, i był jako Baal w godzinie jego gniewu. Potężny zaprzęg, który wiózł Jego Majestat, zwał się "zwycięstwo w Tebach" i pochodził z wielkiej stajni dworskiej faraona User-maat-Re (Ramzesa II), wybrańca Re, ukochanego przez Amona. Jego Majestat rzucił się pędem naprzód na swoim bojowym rydwanie i wpadł daleko w tłum podłych Hetytów, chociaż był sam jeden i nikogo drugiego nie było przy nim [...]".