Bitwa pod Farsalos

Kiedy w 53r p.n.e. zmarł Marek Krassus i tym samym przestał istnieć I triumwiriat( władza trzech) w walce o władzę nad Rzymem zostali już tylko Juliusz Cezar i Gnejusz Pompejusz. Wbrew zakazom senatu Cezar przekroczył rzekę Rubikon w 49r. p.n.e. wywołał wojnę domową. Po ciągłym spychaniu Pompejusza z Italii Juliusz Cezar musiał w końcu przenieść plan działania na tereny wroga, którymi była Grecja i Macedonia. Wiedząc, że Pompejusz posiada przewagę liczebną liczył się z wszelkim ryzykiem. Pierwszym problemem było przetransportowanie około 40 tysięcy żołnierzy na półwysep Apeniński. Półwysep był gęsto obsadzony nad brzegiem przez silną flotę Pompejusza. Cezar postanowił przetransportować swoich żołnierzy w trzech fazach. W pierwszej był sam Cezar wraz z 15 tysięczną armią, drugą Marek Antoniusz z 20 tysiącami, a trzecią reszta wojska. Jednak samo przewiezienie okazało się bardzo ciężkie i trudne, w wyniku czego Cezar utracił część żołnierzy i transportowców. Po znalezieniu się całej armii na półwyspie, Cezar ruszył na Pompejusza. Mieli oni wiele dogodnych miejsc do rozwiązania wojny, jednak każdy z nich bał się wykonać pierwszy ruch. W końcu, po mniejszych starciach konnicy i wojsk pomocniczych, obydwie armie stanęły naprzeciw siebie w szyku. Bitwa była nieunikniona. Jedyna rzecz, której Pompejusz się obawiał to zaprawiona w bojach piechota Juliusza. Wiedział, że może liczyć tylko na jazdę.

Wojska

W wyniku strat odniesionych podczas przewiezienia armii oraz w trakcie utarczek Cezar posiadał zdecydowanie mniejszą armię . Jako przyczynę można także podać odmówienie posłuszeństwa żołnierzy, którzy po części przechodzili na stronę Pompejusza.
Generalnie siły Juliusza Cezara wynosiły około 30 tysięcy żołnierzy oraz tysiąc jazdy. Warto zauważyć, że w większości legiony Cezara były hiszpańskie tzn. zrekrutowano je na terenie półwyspu Iberyjskiego. Legioniści hiszpańscy cieszyli się ogromną reputacją. Z kolei jazda to Hiszpanie oraz 300 doskonałych germańskich jeźdźców, których Cezar zrekrutował w czasie wojny galijskiej. Stanowili oni czasami także jego ochronę, bowiem Germanie posiadali najlepsze konie i najlepiej wyszkolonych jeźdźców.
Siły Pompejusza ciężko jest dokładnie określić. Początkowo posiadł on 40 tysięczną armię. Potem wraz z nowymi ochotnikami i wcieleniem do armii części wojsk Cezara, Pompejusz posiadał sporą przewagę nad rywalem. Szacuje się, że posiadał około 50 tysięcy żołnierzy i 7 tysięcy jazdy. Jazda dowodzona była przez Labienusa byłego generała Cezara w czasie wojen galijskich, który przeszedł na stronę Pompejusza na początku wojny domowej. Jazda Pompejusza Wielkiego także posiadała jazdę germańską i galijską, którą przyprowadził ze sobą do armii Labienus w wielkości tysiąca. Duża przewaga Pompejusza mogła mu przynieść zwycięstwo.

Bitwa

Najpierw przedstawię szyk armii Juliusza Cezara. Na prawym skrzydle ustawiony został dziesiąty legion, najwaleczniejszy i najlepszy. Wspomagać go miała tysięczna jazda oraz jednostki pomocnicze. Prawą stroną szyku dowodzić miał generał Sulla. Po środku dowodził generał Domicjusz Kalwinus na czele legionów hiszpańskich. Nie będę dokładnie podawał ich numerów, bo nie ma to większego sensu, podaję tylko te najważniejsze. Lewe skrzydło pod swoje dowództwo wziął Marek Antoniusz, w śród których była niezawodna "dziewiątka". Sam Cezar zszedł z konia i wszedł w szyk "dziesiątki" na prawym skrzydle. Poinstruował żołnierzy, by nie rzucali oszczepów tylko używali ich do zadawania ran kłutych na jeźdźcach. Teraz Cezar czekał tylko na pierwszy ruch Pompejusza.
Pompejusz swoją lewą flankę powierzył pod dowództwo Labienusowi, który stał na czele swojej 7 tysięcznej jazdy oraz Domicjuszowi Ahenobarbusowi, który dowodził piechotą. Jazda, która była wysunięta najdalej na lewo, wspomagana była legionem pierwszym. Środkiem rządził Pompejusz Scypion, a prawą stroną Lucjusz Lentulus. Plan Pompejusza był taki, aby jazda Labienusa zlikwidowawszy jazdę Cezara, miała wyciągnąć najlepszy legion Cezara - "dziesiątkę" z szyku i go zniszczyć, co jednak się nie udało. Dnia 9 sierpnia 48 roku p.n.e. miały rozegrać się decydujące losy Rzymu.

Pierwszy wyruszył Labienus na czele swojej jazdy. Szybkim kłusem znalazł się nie daleko lini Cezara. Wówczas Cezar wysłał swoją jazdę na czele której stał Sulla. Początkowo żadna ze stron nie wygrywała, jednak z czasem jazda Cezara zaczęła się przerzedzać w wyniku czego, zaczęła uciekać. Wówczas, gdy Cezar posiadał odkrytą prawą stronę "dziesiątki", Labienus na czele swej konnicy przystąpił do kolejnej fazy planu, wyciągnięcia z szyku dziesiątki.

Ta jednak po ataku jazdy, nawet nie myślała napierać na atakujących. Zaczęła się bronić, uderzając jazdę Labienusa oszczepami i raniąc jeźdźców w szyje. Z boku na Labienusa uderzyła jazda z lekką piechotą. Jazda Pompejusza przerzedzała się w zastraszającym tempie, w wyniku czego zaczęła uciekać. Labienus nie mogąc opanować towarzyszy odjechał wraz z nimi. Wówczas Cezar przystąpił do swojego planu. Ruszył piechotę z miejsca, instruując ich, że kiedy znajdą się przy przeciwniku mają raz rzucić oszczepy, a następnie zetrzeć w walce. Nacierająca piechota Cezara zaczęła przedzierać się przez mniej doświadczone legiony Pompejusza.

Dodatkowo "dziesiątka", piechota lekka i jazda weszły na tyły szyków Pompejusza, co można był już uznać za zwycięstwo. Piechota Pompejusza zaczęła uciekać, w wyniku czego była masakrowana przez goniące je oddziały Cezara. Dogoniwszy je do obozu, Cezar obiecał im, że ich nie ukarze, a co najwyżej wcieli do swojej armii, na co oni przystali z ulgą.

Rezultaty

Pompejusz po przegranej bitwie natychmiast uciekł do Egiptu, gdzie chciał odbudować swoją armię i stanąć na czele pozostałych legionów. Jednak planu nie mógł wprowadzić w życie, gdyż w krótkim czasie został zamordowany. Cezar utracił rywala do tronu. Walki ze zwolennikami Pompejusza trwały do 45r. p.n.e.

Redaktor	pontifex
	Dodano: 2007-03-03 Dobry tekst. Bitwa pod Farsalos to przykład dominacji piechoty nad kawalerią w starożytności - większość konnych formacji nie miała dostatecznej siły uderzeniowej by rozbić zwarte szyki piechurów. Legioniści Cezara odparli atak jazdy chociaż posługiwali się oszczepami przeznaczonymi do rzucania i nienajlepszymi do walki wręcz.

Użytkownik

szamszir1

Dodano: 2007-03-17 poczepiam się trochę:) 1. najpierw zacytuję ww. artykuł:"Plan Pompejusza był taki, aby jazda Labienusa zlikwidowawszy jazdę Cezara, miała wyciągnąć najlepszy legion Cezara "dziesiątkę" z szyku i go zniszczyć" i przytoczę fragment książki "o wojnie domowej", w której Cezar przypisuje Pompejuszowi te oto słowa: Nakłoniłem naszych jeźdźców (i oni mnie zapewnili, że to uczynią), by gdy dwa wojska zbliżą się do siebie, wpadli na prawe skrzydło Cezara od nieosłoniętego boku i, zaskoczywszy jego szeregi z tyłu, rozbili je, zanim od nas padnie choćby jeden pocisk. Tak, nie narażając legionów i niemal bez szkody, zakończymy wojnę. A nie jest to trudne, skoro taką mamy przewagę w konnicy". Zgodnie z powyższym nikogo z szyku nie zamierzano wyciągać ale uderzyć konnicą od tyłu, co było standardem w wielu starożytnych bitwach. 2.Autor arytkułu przypisuję w dużej części rozbicie jazdy Labienusa X legionowi.......... wg Cezara "o wojnie domowej" Cezar wycofał z trzeciej linii po jednej kohorcie z każdego legionu tworząc tzw. czwartą linię z przeznaczeniem jako antidotum dla przeważającej liczebnie konnicy i znowu cytat z "o wojenie domowej"- "i dał znak owej czwartej linii, którą utworzył z sześciu kohort. W lot się ruszyli i z taką siłą i zawziętością uderzyli na jeźdźców Pompejusza, że nikt nie dotrzymał pola: wszyscy wykonawszy zwrot nie tylko się cofnęli,ale, porwani popłochem, pierzchli w góry.......... I nie omylił się Cezar, jak to zapowiedział w mowie do żołnierzy, że od tych kohort, które stanęły przeciw konnicy w czwartej linii, wyjdzie początek zwycięstwa. One to bowiem pierwsze rozproszyły konnicę, one wycięły łuczników i procarzy, one, okrążywszy od lewej strony szeregi Pompejusza, dały początek ucieczce wroga. " Gdzie tu X legion.... myślę że wersja Cezara, który brał bezpośredni udział w tej bitwie :) jest bardziej wiarygodna niż ta w artykule.... zresztą same obrazki bitwy załączone do artykułu przeczą artykułowi -mały punkcik na pierwszym obrazku najbliżej obozu Cezara musiałbybyć wycofanym na tyły X legionem a X legion stał na prawym skrzydle.......

Publicysta

dario

Dodano: 2007-03-17 co do twojego pierwszego punktu to jak sądzisz po pokonaniu jazdy cezara Pompejusz miał zaatakować tyły a na tułach na prawej flance gdzie się znajdowała jazda Pompejusza stała X którą zaatakował. Dodam że Cezar często wywyższał swoje dokonania tak jak to było podczas wojny Galijskiej gdzie gdzie cezar w swoich dziełach podawał nadmierną ilość galów czyniąc to ku swej chwale. A X legionowi pomagały w walce z jazdą wroga siły pomocnicze. Radzę dobrze przeczytać artykuł i dopiero przeczyć mojemu artykółowi.

Użytkownik

szamszir1

Dodano: 2007-03-18 Chodziło mi o coś innego, wywabiać z szyku dany oddział to inna rzecz niż zaatakować go od tyłu kiedy jest związany z przodu... w tym wypadku wyjście na tyły całej armii i uderzenie z tejże strony miało na celu rozegranie całej bitwy. Cezar pisał swoje książki w określonym celu a pisał je przede wszystkim dla Rzymian. Myślę że o ile mógł nazmyślac potrajając liczby Galów, co miało się przyczynić do wzrostu popularności jego osoby, o tyle podawanie fałszywych informacji w takich sprawach jak opis bitwy w przypadku wojny domowej gdzie wszyscy doskonale się znali było by bezcelowe a nawet dla niego bardzo szkodliwe. Dlatego sądzę iż przekaz samego Cezara jest w tym wypadku wiarygodny. Co do X legionu to uważam iż walczył pod Farsalos równolegle do innych legionów tyle że na prawym skrzydle. Nie odegrał on zaś kluczowej roli w bitwie tak jak to sugeruje artykuł ale uczyniły to zań wydzielone oddziały (ze wszystich legionów) tworzące odwód tzw. czwartą linię.

Publicysta	dario
	Dodano: 2007-03-20 Sugerujesz że X legion nie odegrał żadnej znaczącej roli w bitwie, mogę ci odpowiedzieć że w Rzymskiej armii podczas bitwy to właśnie najbardziej doświadczony legion jak wynika z moich źródeł otrzymywał najważniejsze zadania.

Użytkownik	szamszir1
	Dodano: 2007-03-20 Myślę że nie ma co kontynuowac tematu bo bitwa dokładnie opisana została przez starożytnych, jeśli chodzi o 10 legion (ulubiony legion Cezara już w czasie wojen z barbarzyńcami) to zajął on zaszczytne miejsce na prawym skrzydle i osobiście był przy nim Cezar.... Bitwa w dużej mierze została rozegrana przez wydzielone kohorty umieszczone za 10 legionem pozdrawiam

Publicysta	dario
	Dodano: 2007-07-12 Myśle zę masz racje, powiem więcej masz całkowitąrację że od wyniku tej bitwy zależały losy Rzymu zresztą jak prawie od każdej bitwy

Użytkownik	jozef125
	Dodano: 2007-07-23 Nie napiszecie o bitwach w wojnach domowych o purpurę cesarką np. pod Lungdunum, Mediolanem, sławetną pod Mostem Mulwijskim i Campus Ergenus.

Użytkownik

norgel

Dodano: 2008-05-14 Witam! A ja się jednak także poczepiam, bo... Do bitwy parł Cezar, ponieważ jego oddziały głodowały, a dodatkowo rozpoczęła się dezercja. Miał pradopodobnie mocne przekonanie co do swojego geniuszu i szczęścia. Legion X, byłnie tylko ulubionym legionem, ale wogóle najlepiej wyszkolonym, dlatego trafił na prawe skrzydło i dlatego był z nim Cezar. Wiadomo, że w krytycznej sytuacji ciężar rostrzygnięcia spoczywałby na X. Cezar miał mniejszą konnicę, ale bardzo sprawną, złożoną głównie z germanów. Cezar miał zaprawionych w bojach legionistów, a armia Pompejusza składała się przeważnie z rekrutów. Pompejusz przegrałbitwę w dwóch fazach. Po pierwsze oddał inicjatywę ustawijąc swoją piechotę w szyku obronnym, oddając tym samym inicjatywę Cezarowi. Zbyt mocno ufał w przewagę kawalerii i roztrzygnięcie na tamtym skrzydle. Konnica wykrwawiła się na germańskich jeźdźcach i odwodom legionu X. Jednocześnie legioniści Cezara maszerowali na zwartyszyk piechoty Pompejusza od razu mając przewagę.Pomimo mniejszej liczebności atakowali!!!! Dokładnie poczytajcie w pewnym momencie doświadczona piechota zwolniła (to nie jest kwestia ustawienia, ale tego, że przeciwnik stał w miejscu, aby marsz nie był zbyt intensywny i niepotrzebnie nie tracić sił. Kolejny błąd "wodzowski" Pompejusza to fakt, że kiedy lekkie oddziały zaczęły atakować flankion sam wycofał się z pola bitwy. Pompejusz był dobrym logistom, świetnie prowadził duże kampanie, ale w bitwach był przeciętnym strategiem. Ogólnie artykuł ok., jako materiał do dyskusji.Pozdrawiam.

Gość	skrobi
	Dodano: 2009-12-02 Ciekawa wizualizacje zrobił kanał discovery - cała animacja jak przebiegała cała bitwa http://dokumentalne.net/2009/11/18/decydujace-starcia-narodziny-imperium-rzymskiego/ Miłego oglądania mi się strasznie podobało.