Początki cywilizacji w Azji

Z dotychczasowych badań archeologii jasno wynika, iż najstarsze cywilizacje na kuli ziemskiej ukształtowały się na terenie Azji Zachodniej i doliny dolnego Nilu. Na tych właśnie terenach należy szukać początków zorganizowanego życia społecznego, pisma, miast, architektury monumentalnej i pierwszych organizmów państwowych. Cywilizacje starożytnego Egiptu i Mezopotamii powstały mniej więcej równolegle i prawdopodobnie od końca IV tys. p.n.e. utrzymywały ze sobą kontakty (przynajmniej sporadycznie) mające z początku epizodyczny charakter. Ze względu na wpływ cywilizacji Mezopotamii, jaki wywarła ona na swych sąsiadów i późniejsze kultury, proces jej powstawania wymaga omówienia jako pierwszy.

Posążek bogini płodności, znaleziony w Catal Huyuk

Powstanie cywilizacji w rejonie Dwurzecza (Niziny Mezopotamskiej, pomiędzy rzekami Tygrys i Eufrat) było długim i złożonym procesem. Jego pierwociny możemy śledzić już w połowie X tysiąclecia p.n.e. wraz z powstaniem na terenie Bliskiego Wschodu gospodarki rolniczo hodowlanej. Już w okresie prehistorycznym na terenie Mezopotamii można wyróżnić szereg kultur archeologicznych (proto-Hassuna, Hassuna, Samarra, Halaf, Ubaid). Ludność owych kultur, o nieustalonej przynależności etnicznej dokonała wielu istotnych dla postępu ludzkości wynalazków. Opanowała m. in. umiejętność wytwarzania naczyń ceramicznych, tkactwo, budownictwo ceglane, metalurgię miedzi, użycie wozu zaprzężonego w woły i łodzi trzcinowych oraz drewnianych. Również inne prehistoryczne społeczności Bliskiego Wschodu dokonały istotnych wynalazków i żywiołowo się rozwijały. Świadczą o tym miedzy innymi znaleziska anatolijskiego stanowiska Catal Huyuk na równinie Konya, gdzie około 6800 p.n.e. powstało rozwinięte osiedle, którego niektórzy uczeni nie wahają się określić mianem protomiejskiego. Jego mieszkańcy prowadzili rozwiniętą gospodarkę rolniczo-hodowlaną i osiągnęli wysoki poziom wytwórczości rzemieślniczej oraz kultury duchowej. Również w Palestynie, Syrii i Iranie rozwijały się wysoko rozwinięte kultury. Widomym znakiem postępu na terenach Wschodu był handel obsydianem (szkliwo wulkaniczne służące do wyrobu narzędzi), którego szlaki sięgały od Anatolii do Palestyny i południowej Mezopotamii. Ułatwiał on wymianę między różnymi społeczeństwami na tym obszarze. Zaczęły one użytkować miedź już we wczesnym okresie neolitu na terenie wschodniej Anatolii, z początku obrabiając rodzimy metal za pomocą kucia. Innym osiągnięciem ludów bliskowschodnich było wynalezienie fortyfikacji, co nastąpiło już około 8 tys. lat p.n.e. w Jerychu w Palestynie. Mimo tych osiągnięć jednak to nie w Palestynie ani w Anatolii, a na terenie Niziny Mezopotamskiej, a zwłaszcza w jej południowej części zapoczątkowany został proces rozwoju cywilizacji. Około 6000 lat p.n.e. ludność kultury Samarra zasiedliła tereny nad Tygrysem i Dijalą po raz pierwszy w dziejach stosując irygację w celach rolniczych. Istniejąca w okresie 5900-4300 p.n.e. kultura Ubaid rozprzestrzeniła się najpierw na terenie południowej Mezopotamii, a później sięgnęła nawet północnego Międzyrzecza i Syrii. Ludność ubajdzka zasiedlająca okolice dolnego Tygrysu i Eufratu zbudowała stałe osiedla (m. in. na miejscu późniejszych miast Eridu, Girsu, Ur, Uruk i Nippur). Osiedle w Eridu, zbudowane nad brzegiem Zatoki Perskiej było małą osadą rybacką ze świątynią, w której prawdopodobnie czczono bóstwo wody. Przybytek ten, stojący na miejscu późniejszych sumeryjskich świątyń boga Enki, był wielokrotnie odbudowywany. Gospodarka kultury Ubaid opierała się na rolnictwie, hodowli i rybołówstwie (rybacy ubajdzcy zapuszczali się w swych wyprawach aż na wybrzeże Omanu). Tutejsza ludność, przynajmniej od późnej fazy kultury Ubaid używała miedzi. Narzędzia sporządzano też z gliny (występującej w obfitości na miejscu) i z krzemienia oraz obsydianu, które to surowce musiano importować (m. in. z Anatolii). Ubaidzkie osady były niewielkie, zabudowane domami z cegły mułowej, które mogły mieć duże rozmiary (tak jak np. na stanowisku Tell Madhur). Domy posiadały bogate wyposażenie- naczynia gliniane, żarna, piece, paleniska, narzędzia, typowe dla ludności rolniczej Bliskiego Wschodu w okresie prehistorycznym. Zmarli w tej kulturze grzebani byli na cmentarzach w jamach ziemnych, czasem zawierających komory grobowe obudowane cegłami. Jako dary grobowe składano wraz ze zmarłymi naczynia, żywność i figurki gliniane. Wspomniane świątynie ubajdzkie budowano z cegieł na małych podwyższeniach. Oprócz funkcji sakralnej pełniły one rolę miejsc spotkań społeczności i skarbców. Były miejscami pielgrzymek okolicznej ludności. Społeczności kultury ubajdziej możemy z dużą dozą pewności określić jako wodzowskie, przy czym rolę "wodza" pełnił w tym wypadku kapłan, mający kontrolę nad kultem religijnym. Świątynie były zapewne budowane wspólnym wysiłkiem całej społeczności. Ślady wpływów kultury Ubaid odnajdywane są w Syrii i Iranie, a nawet we wschodniej Anatolii. Niemniej jednak osiedla ubajdzkie były słabo zaludnionymi nadrzecznymi wsiami. Wobec ciągłości kulturowej między okresem ubaidzkim, a kulturą Uruk uzasadnione wydaje się stwierdzenie, że ludność ubaidzka musiała zawierać element protosumeryjski. Pochodzenie Sumerów stanowi dla nauki zagadkę. Jedynie nieliczne dane umożliwiają wnioskowanie w tej kwestii. Wedle podań sumeryjskich twórcy cywilizacji mezopotamskiej przybyli drogą morską do południowego Międzyrzecza i osiedlili się nad Zatoką Perską. Możliwe, że przybyli tu z gór Zagros. Część językoznawców skłania się nawet widzieć kolebkę Sumerów w Tybecie, Azji Południowo-Wschodniej lub nawet na Malajach, udowadniając rzekome pokrewinstwo języka Sumerów z językami ludów dziś zamieszkujących te obszary. Język Sumerów nie wykazuje jednak tak naprawdę żadnych podobieństw z innymi językami. Jego geneza i pochodzenie (podobnie jak całego ludu) jest całkowicie nieznane. Mimo tych niewiadomych można jednak postawić tezę, iż twórcami kultury Ubajd, Uruk i pierwszymi mieszkańcami dolnego biegu Tygrysu i Eufratu byli przynajmniej po części Sumerowie. Wskazuje na to ciągłość kulturowa w zapisie archeologicznym. W południowej Mezopotamii możemy u progu czasów historycznych wyróżnić trzy grupy etniczne. Pierwsza z nich to etnos sumeryjski osiadły w najbardziej południowej części dolnego Dwurzecza. Zamieszkiwał miasta Eridu, Ur, Uruk, Larasa, Isin, Lagasz, Adab, Akszak, Larak, Badtibira, Dubrum, Zabalam, Szuruppak, Marad, Nippur. Druga to tzw. lud X lub lud nieznany, o nieustalonej przynależności etnicznej i językowej. Wiele wyrazów z języka tego ludu (m. in. nazwy miast lub zawodów) przeszło do języka sumeryjskiego. Lud ten mógł przybyć do Mezopotamii nawet przed Sumerami, lub przynajmniej równolegle z nimi. Ów substrat etniczny niebawem zanikł i w III tys. p.n.e. nie znajdujemy już żadnych śladów po nim. Trzecim etnosem obecnym na omawianym obszarze byli wschodni Semici zamieszkujący na północ od miasta Nippur w miejscowościach Kisz, Azupiranu, Sippar, Akszak, Kisura, Kazallu, Esznunna, Tutub. Na tym obszarze zwano ich Akadami. Byli też zapewne liczni w północnej Mezopotamii. Te trzy ludy wspólnie tworzyły w IV i III tysiącleciu p.n.e. cywilizację mezopotamską. Kultura Ubaid płynnie przekształciła się w kulturę Uruk na obszarze południowej Mezopotamii około 4000 lat p.n.e., tak, że już około 3750 lat p.n.e. cały południowy Irak był objęty tą tradycja kulturową. Kultura Uruk miała zapoczątkować cywilizację mezopotamską wraz z jej pismem, technologią i wyrafinowaną sztuką. Zanik ceramiki malowanej i masowe pojawienie się ceramiki niezdobionej toczonej na kole garncarskim może być efektem zmian w gospodarce, która wymagała szybkiej produkcji dużej ilości naczyń ceramicznych. We wczesnym okresie Uruk kontynuowano budowę sanktuariów w uświęconych tradycją miejscach (Uruk, Eridu), które w okresie późniejszym stały się wielkimi ośrodkami kultowymi Sumerów. Z Eridu pochodzą świadectwa pierwszych powiązań świątyń z gospodarką- w tym przypadku z produkcją ceramiki (piec do wypalania został ulokowany w obrębie zabudowań świątynnych). Wzrastała rola wymiany handlowej, sprowadzano głównie surowce kamienne spoza granic Mezopotamii. Upowszechniało się użycie kamiennych pieczęci, co jest dowodem na zwiększenie roli indywidualnych jednostek w gospodarce.

Użytkownik	kama
	Dodano: 2007-06-20 Najstarszą w dziejach cywilizację stworzyli Sumerowie a narodziła się ona w południowej Mezapotami na płaskiej równinie przeciętej korytami dwóch wielkich rzek-Tygysu i Eufratu.

Użytkownik

blueinka

Dodano: 2007-06-21 Niestety Kama, nie zgodzę się z Tobą. Sumerowie nie stworzyli kultury mezopotamskiej, nie byli bowiem autochtonami. Z ich źródeł wynika, że przybyli z z wyspy Bahraj, najprawdopodobniej pochodzą z okolic Tybetu (ich język jest toniczny tak jak języki ludów dalekiego wschodu). Przejęli oni kulturę Protoeufratejczyków, a także nazwy miast, narzędzi, bóstw, które nie są sumeryjskie dlatego źródła archeologiczne nie pokazują załamania kulturowego. Ich pierwsze miasto, Eridu w owym czasie było usytułowane nad wodą, również najważnieszje bóstwa były z początku "wodne", odnaleziono też miekiety łodzi wysokoburtowych natomiast po rzece pływało się na tratwie, co może być dowodem na to, że przypłynęli do Mezopotamii.

Użytkownik	arturj
	Dodano: 2007-08-01 co to jest tutub?

Użytkownik	sulla
	Dodano: 2007-08-04 ciekawe skąd blueinka wie że sumerowie przybyli z tybetu? to jakaś rewalacja, prsze o żródła , bo z taką hipoteza sie jeszcze nie spotkałem

Użytkownik	blueinka
	Dodano: 2007-08-16 Hipoteza niestety nie moja, jest szerzej znana-choćby w pracy zbiorowej pt. "Mezopotamia" pod red. J.Brauna. Jej zwolennikami są m. in. prof. Stefan Zawadzki. A przytoczyłam ją ponieważ uznałam za wiarygodną i logiczną. Jednak Sumerowie na 100% nie są pierwotnym ludem na tych terenach!!!

Użytkownik	Tutanchamonet
	Dodano: 2007-08-16 Bardzo ciekawe. W podręcznikach i innych książkach z jakimi się spotkałam zawsze Sumerowie podawani są jako ci pierwsi. Dzięki za podanie źródła.

Użytkownik	Nefertari
	Dodano: 2007-10-04 Sumerowie nie byli tymi pierwszymi. Przytoczę tekst J. Wolskiego z książki pt. "Historia powszechna Starożytność"- "(...)nie byli oni jednak najdawniejszą dającą się stwierdzić ludnością tego obszaru, nazwy bowiem miejscowe zdają się wskazywać na łączność pierwotnej ludności z sąsiednim Iranem (...)".

Użytkownik	Nefertari
	Dodano: 2007-10-04 Jest hipoteza jakoby w wyniku potopu Sumerowie opuścili okolice M. Czarnego i osiedli w rejonach Zatoki Perskiej.

Redaktor	Lilla Weneda
	Dodano: 2008-05-09 Bardzo ciekawa praca! Wyczerpująco napisana. Zawarte jest w niej wiele interesujących informacji. Wciąga do czytania. Nic tylko pogratulować! :)

Gość	ania
	Dodano: 2009-11-08 Tutub to miasto nad Dijalą ( dopływ Tygrysu) nazwa współczesna tego miasta to Chafadża. A tak poza tym to jest wiele hipotez na temat tego skąd przybyli Sumerowie i można się zgadzać z taką a nie inną hipotezą, niestety żadna nie jest udowodniona i tak na prawdę nikt nie wie skąd ten lud przybył.

Gość

Michał

Dodano: 2010-03-14 Istnieją też przesłanki, które zaprzeczałyby twierdzeniu, że Sumerowie mieliby przybyć skądkolwiek. Aczkolwiek ta hipoteza jest mało prawdopodobna, ciężko bowiem przypuszczać, jakoby lud ten posiadał w takim razie język izolowany, niepodobny do żadnego innego, lokalnego. Zatem pochodzenia Sumerów powinniśmy raczej szukać w jakichś miejscach, gdzie ich tradycja językowa mogła stać się tak specyficzna. Co do pracy prof. Brauna, to zarzucić można jej wiele, przede wszystkim, że wykazane przez niego analogie językowe można odszukać w dwóch dowolnych parach językowych (idąc za panem Arkadiuszem Sołtysiakiem). Swoją drogą, uniwersalizmy językowe są dosyć powszechne, zatem to twierdzenie pana Sołtysiaka oparte jest na dosyć mocnych podstawach. Najciekawszą hipotezę wysnuł Kramer, który to stwierdził, iż Sumerowie są ludem koczowniczym, który najechał dotychczasową ludność, przejmując ich kulturę i tradycję, narzucając jednak swoją dominację na tym rejonie. Potwierdzać zdają się tę teorię badania osteologiczne, które jasno przynoszą nam informacje nt. zróżnicowania etnicznego starożytnej Mezopotamii.

Gość	Michał
	Dodano: 2010-03-14 Do swojego, powyższego komentarza chciałbym dodać jeszcze, iż raczej pochodzenia Sumerów powinniśmy szukać na terenach dzisiejszego Iraku, płaskowyżu irańskiego. O ile dobrze się orientuję, w tamtym okresie sporo ludów barbarzyńskich zamieszkiwało te tereny (np. Gutejowie, którzy przybyli z gór Zagrosu, tyle że w znacznie późniejszym okresie). Kwestia pozostaje nadal otwarta.

Gość	Tomek
	Dodano: 2011-04-20 Początki cywilizacji Sumeryjskiej trzeba szukać w Biblijnej księdze rodzaju w rozdziałach 10 i 11 od Kusza syna Hama